Η λίπανση της ελιάς: Ανάγκες σε θρεπτικά και εποχή εφαρμογής τους.

Γράφει ο Θεμιστοκλής Παπαδήμας, Γεωπόνος – Εδαφολόγος MSc

Η λίπανση αποτελεί μία από τις σημαντικότερες καλλιεργητικές τεχνικές μέσω της οποίας πραγματοποιείται η τροφοδοσία των ελαιόδενδρων με θρεπτικά στοιχεία, εξασφαλίζοντας την αύξηση και την ανάπτυξή τους.
Εισαγωγή

Η ελιά είναι η επικρατέστερη καλλιέργεια στις περιοχές της Μεσογειακής ζώνης. Χώρες όπως η Ισπανία, η Ιταλία και η Ελλάδα στηρίζουν ένα πολύ μεγάλο κομμάτι του πρωτογενούς τομέα στην παραγωγή ελαιοκομικών προϊόντων. Όπως και τα περισσότερα οπωροφόρα δένδρα, η καλλιέργεια της ελιάς έχει συγκεκριμένες απαιτήσεις σε ώρες ψύχους, ηλιοφάνειας και σε θρεπτικά στοιχεία. Όσον αφορά το τελευταίο, βρίσκεται ως επί το πλείστον στην ευχέρεια του καλλιεργητή. Η λίπανση αποτελεί μία από τις σημαντικότερες καλλιεργητικές τεχνικές μέσω της οποίας πραγματοποιείται η τροφοδοσία των ελαιόδενδρων με θρεπτικά στοιχεία, εξασφαλίζοντας την αύξηση και την ανάπτυξή τους. Με αυτό τον τρόπο, η ελιά μπορεί να επιτελέσει σημαντικές μεταβολικές και φυσιολογικές διεργασίες του βιολογικού της κύκλου, ενώ παράλληλα αντιμετωπίζεται το φαινομένο της παρενιαυτοφορίας. Ωστόσο, υπάρχουν ορισμένα διαστήματα κατά τη διάρκεια του χρόνου όπου η ελιά έχει αυξημένες ανάγκες σε ορισμένα θρεπτικά των οποίων ο ρόλος σχετίζεται με το στάδιο ανάπτυξης στο οποίο βρίσκεται το δένδρο.

Θρεπτικά στοιχεία

Γενικά, η κατανόηση και η εμβάθυνση του ρόλου των θρεπτικών στοιχείων στη φυσιολογία των φυτών είναι απαραίτητη ώστε να πραγματοποιείται η στοχευμένη εφαρμογή τους. Όπως και για τα υπόλοιπα ανώτερα φυτά, έτσι και η ελιά έχει ανάγκη 16 απαραίτητα στοιχεία. Από αυτά τα 13 τα προσλαμβάνει μέσω των ριζών (ανόργανα θρεπτικά στοιχεία), ενώ τα 3 (υδρογόνο, άνθρακας οξυγόνο) μέσω των στοματίων των φύλλων από την ατμόσφαιρα. Τα σημαντικότερα για τη θρέψη της ελιάς είναι αρχικά τα μακροστοιχεία που βρίσκονται σε μεγαλύτερες συγκεντρώσεις στους φυτικούς ιστούς, το άζωτο (N), ο φώσφορος (P), το κάλιο (Κ), το ασβέστιο (Ca) και το μαγνήσιο (Mg). Επιπλέον, από τα ιχνοστοιχεία το βόριο (B) είναι αυτό στο οποίο η καλλιέργεια παρουσιάζεται ιδιαίτερα απαιτητική.

Άζωτο

Απαριθμώντας τα θρεπτικά στοιχεία, το άζωτο είναι αυτό με τις υψηλότερες συγκεντρώσεις στα φύλλα της ελιάς. Το συγκεκριμένο στοιχείο είναι σημαντικό για την αύξηση και την ανάπτυξη των δένδρων της ελιάς, όντας απαραίτητο για το πρώτο κύμα βλάστησης των δένδρων την άνοιξη. Ταυτόχρονα, συμβάλλει στο σχηματισμό των ανθικών μερών, αυξάνοντας το ποσοστό των τέλειων ανθέων και στην επίτευξη ικανοποιητικής καρπόδεσης. Επίσης, επιθυμητά επίπεδα αζώτου ευνοούν τη διαφοροποίηση των οφθαλμών της ελιάς, μια διαδικασία που καθορίζει σε μεγάλο βαθμό την ανθοφορία των δένδρων την επόμενη χρονιά. Αξίζει να αναφερθεί πως το 98% του εδαφικού αζώτου είναι συστατικό των ενώσεων της οργανικής ουσίας. Γι’ αυτό το λόγο, ικανοποιητικά επίπεδα οργανικής ουσίας στο έδαφος μπορούν να εφοδιάσουν τα ελαιόδενδρα με άζωτο μέσω της ανοργανοποίησης του στοιχείου.

Από τα παραπάνω, προκύπτει πως οι περίοδοι που η ελιά θα πρέπει να είναι επαρκώς εφοδιασμένη με άζωτο για να ολοκληρώσει με τον καλύτερο δυνατό τρόπο τον ετήσιο κύκλο ανάπτυξης, είναι πριν την έναρξη της άνθισης και κατά τη διάρκεια της καρπόδεσης. Εκτός αυτών, σε αυτό το διάστημα τα δένδρα παρουσιάζουν ενεργή βλαστητική ανάπτυξη. Η αζωτούχος λίπανση εξαρτάται από την ύπαρξη αρδευτικού δικτύου στον ελαιώνα. Σε ξηρικούς ελαιώνες το άζωτο εφαρμόζεται κατά κύριο λόγο στις αρχές του χειμώνα ενώ σε αρδευόμενους, μπορεί να χωριστεί σε τρεις δόσεις, μία το χειμώνα, μία την άνοιξη (άνθιση και καρπόδεση) και μία στα τέλη του καλοκαιριού.

Κάλιο

Συνεχίζοντας το κάλιο αποτελεί βασικό κομμάτι της θρέψης της ελιάς. Η τροφοδοσία των ελαιοδένδρων με κάλιο είναι πολύ σημαντική καθώς προάγει την αύξηση της ελαιοπεριεκτικότητας των καρπών της ελιάς για τις ελαιοποιήσιμες ποικιλίες. Μέσω του λειτουργικού του ρόλου στη μεταφορά σακχάρων βοηθά στη βελτίωση της ποιότητας των καρπών στις ποικιλίες επιτραπέζιας χρήσης. Επιπροσθέτως, το κάλιο προσδίδει ανθεκτικότητα σε αρκετές μυκητολογικές και βακτηριακές ασθένειες καθώς προάγει τη βιοσύνθεση πρωτεϊνών, λιγνίνης και κυτταρίνης ενισχύοντας τους αμυντικούς μηχανισμούς του δένδρου. Με βάση τα παραπάνω δεδομένα, η καλιούχος λίπανση μπορεί να εφαρμοστεί μετά τη συγκομιδή των καρπών στο τέλος του φθινοπώρου με αρχές χειμώνα. Συνίσταται ακόμη και η εφαρμογή του διαφυλλικά εφόσον υπάρχει η δυνατότητα από τα τέλη Αυγούστου και μετά, διάστημα στο οποίο πραγματοποιείται συσσώρευση ελαιολάδου στον καρπό.

Φώσφορος

Όσον αφορά το φώσφορο, έχει μικρότερη σημασία για τα παραγωγικά ελαιόδενδρα συγκριτικά με τα δύο προαναφερθέντα. Έμφαση στο συγκεκριμένο στοιχείο δίνεται σε νεαρά δένδρα των οποίων η βασική λίπανση περιέχει μεγάλες ποσότητες φωσφόρου για τη δημιουργία μεγάλου όγκου του ριζικού συστήματος. Ωστόσο οι τροφοπενίες φωσφόρου στην Ελλάδα αποτελούν συχνό φαινόμενο λόγω των ασβεστολιθικών εδαφών της χώρας μας, στα οποία ο φώσφορος δε βρίσκεται σε διαθέσιμη μορφή για τα φυτά. Η φωσφορική λίπανση μπορεί να γίνεται στα τέλη Νοεμβρίου με αρχές χειμώνα στο 1/3 με 1/5 της δόσης του αζώτου και πραγματοποιείται ανά 2-3 χρόνια. Έτσι δημιουργείται μια “αποθήκη” φωσφόρου στο έδαφος του οποίου η παρουσία είναι απαραίτητη καθώς παρέχει ενέργεια στα ελαιόδενδρα μέσω της σύνθεσης του ATP που απαιτείται για την καρπόδεση.

Ασβέστιο & Μαγνήσιο

Για το ασβέστιο και το μαγνήσιο είναι λίγες οι φορές που παρατηρείται έλλειψή τους στα ελληνικά εδάφη. Λόγω της πληθώρας αλκαλικών εδαφών στη χώρα μας, τα δύο στοιχεία βρίσκονται σε μεγάλες ποσότητες στο εδαφικό διάλυμα. Το ασβέστιο αποτελεί ρυθμιστή της ποιότητας και της συντηρησιμότητας των νωπών καρπών, το οποίο έχει μεγάλο αντίκτυπο στις βρώσιμες ελιές. Το μαγνήσιο αποτελεί συστατικό της χλωροφύλλης, επομένως επηρεάζει το ρυθμό της φωτοσύνθεσης. Σε ενδεχόμενη έλλειψη των συγκεκριμένων στοιχείων η εφαρμογή τους μπορεί να γίνει στα τέλη φθινοπώρου, περιεχόμενα σε σύνθετα λιπάσματα (θειϊκό μαγνήσιο, φωσφορικό διασβέστιο).

Βόριο

Όπως προαναφέρθηκε, το βόριο είναι το ιχνοστοιχείο με τη μεγαλύτερη σημασία για τη θρέψη της ελιάς. Ειδικότερα, συμβάλλει στη βλάστηση της γύρης ενώ παίζει σημαντικό ρόλο στην επικονίαση και την ανάπτυξη του καρπού. Ικανοποιητικά επίπεδα βορίου στα ελαιόδενδρα προάγουν την ανθοφορία και επιτυχή καρπόδεση. Επιπλέον, συνεισφέρει στην απορρόφηση αζώτου από το έδαφος με την ενεργοποίηση ορισμένων ενζύμων και στη μεταφορά δυσκίνητων στοιχείων όπως του ασβεστίου στους φυτικούς ιστούς της ελιάς. Η λίπανση με βόριο σε παραγωγικά ελαίοδενδρα μπορεί να γίνει αρχές χειμώνα με την εφαρμογή βόρακα. Καλύτερα αποτελέσματα ωστόσο παρουσιάζονται στους διαφυλλικούς ψεκασμούς με διάλυμα βόρακα πριν την άνθηση και μετά την καρπόδεση. Εναλλακτικά μπορούν να χρησιμοποιηθούν και σύνθετα λιπάσματα που περιέχουν και βόριο.

Σύνοψη

Εν κατακλείδι, η λίπανση των ελαιόδενδρων αποτελεί το σημαντικότερο εργαλείο στα χέρια του καλλιεργητή για την αναβάθμιση της παραγωγής και της ποιότητας. Η γνώση των σταδίων του ετήσιου κύκλου ανάπτυξης τη ελιάς και του φυσιολογικού ρόλου των θρεπτικών επιτρέπουν τη στοχευμένη εφαρμογή τους και την επίτευξη καλής θρεπτικής κατάστασης των δένδρων. Στην ορθολογική λίπανση με τα παραπάνω στοιχεία είναι απαραίτητη η φυλλοδιαγνωστική για τον καθορισμό των ποσοτήτων των θρεπτικών που θα εφαρμοστούν.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ/ΧΡΗΣΙΜΕΣ ΑΝΑΦΟΡΕΣ
  • Πέτρος Ρούσσος (2019) Ελαιοκομία (Πανεπιστημιακές Παρουσιάσεις
  • μεταπτυχιακού), Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών
  • Πέτρος Ρούσσος (2013) Λίπανση Ελιάς, Εκπαιδευτικό Υλικό, Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών
  • Σταύρος Βέμμος (2019) Λίπανση – Φυλλοδιαγνωστική, Σημειώσεις Μεταπτυχιακού Ελαιοκομίας, Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών
  • THERIOS I.N. (2009). Olives. Volume 18 of Crop Production Science in Horticulture. Cabi Publishing, Wallingford, UK.

Θεμιστοκλής Παπαδήμας

Απόφοιτος του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών του Τμήματος Αξιοποίησης Φυσικών Πόρων & Γεωργικής Μηχανικής στον τομέα της Εδαφολογίας & Γεωργικής Χημείας. Μεταπτυχιακός φοιτητής στο τμήμα Φυτικής Παραγωγής του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών με ειδίκευση στην Δενδροκομία, Ελαιοκομία & Αμπελουργία. Δείτε όλα τα άρθρα εδώ.

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται.

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.

Translate :