Γράφει ο Θεμιστοκλής Παπαδήμας, Γεωπόνος – Εδαφολόγος Γ.Π.Α. MSc.

Εισαγωγή

Ένα από τα κυριότερα ζητήματα που καλείται να αντιμετωπίσει ο κάθε ελαιοκαλλιεργητής είναι η επιλογή της κατάλληλης ποικιλίας. Η συγκεκριμένη απόφαση μαζί με την εύρεση της τοποθεσίας, αποτελεί ίσως την πιο σημαντική κατά την εγκατάσταση του ελαιώνα και καθορίζει σε μεγάλο βαθμό την ποσότητα παραγωγής και την ποιότητα των ελαιοκομικών προϊόντων. Μάλιστα, συνυπολογίζοντας τα προβλήματα που αντιμετωπίζει ο ελληνικός ελαιοκομικός κλάδος όπως οι πολύ χαμηλές τιμές διάθεσης του ελληνικού ελαιόλαδου, ο πολυτεμαχισμός και ο ανταγωνισμός με άλλες χώρες (Ισπανία, Ιταλία), καθιστούν την επιλογή της κατάλληλης ποικιλίας ελιάς ως την βασικότερη ενέργεια που θα βοηθήσει τον παραγωγό να εδραιώσει τη θέση του στον ελαιοκομικό χώρο έχοντας ως στόχο την ανάδειξη ενός ελκυστικού και ανταγωνιστικού προϊόντος. Υπάρχουν διάφορα κριτήρια που θα πρέπει να ληφθούν υπόψιν από τον εκάστοτε ελαιοκαλλιεργητή καθώς και παράγοντες που την επηρεάζουν και θα αναφερθούν αναλυτικά παρακάτω.

Κλιματικές συνθήκες

Το κλίμα της περιοχής που βρίσκεται ο ελαιώνας αποτελεί έναν από τους βασικότερους περιοριστικούς παράγοντες στην επιλογή της ποικιλίας.

Ειδικότερα, η συλλογή δεδομένων βροχόπτωσης και θερμοκρασιών από κοντινούς μετεωρολογικούς σταθμούς συμβάλλει στην κατανόηση του μικροκλίματος, το οποίο έχει αντίκτυπο στην εκδήλωση των διαφόρων σταδίων του ετήσιου κύκλου ανάπτυξης της ελιάς, καθώς και στην προσαρμοστικότητα της καλλιέργειας.

Παραδείγματος χάριν, σε ορεινές περιοχές που επικρατούν χαμηλές θερμοκρασίες για μεγάλο χρονικό διάστημα μέσα στο έτος, συνίσταται η επιλογή ανθεκτικών ποικιλιών στο ψύχος. Με αυτό τον τρόπο, αυξάνεται η ανταπόκριση της καλλιέργειας και βελτιώνεται η ανθεκτικότητα των δένδρων στον παγετό, γεγονός πολύ σημαντικό για την ευδοκίμηση τους και για τη μείωση του κόστους εργασιών προστασίας τους. Ιδιαίτερη έμφαση πρέπει να δίνεται στις ακραίες χαμηλές θερμοκρασίες κατά τη διάρκεια των χειμερινών μηνών οι οποίες κάτω από ορισμένες τιμές μπορούν να προκαλέσουν σοβαρές ζημιές στα ελαιόδενδρα, όπως και στο ενδεχόμενο όψιμων παγετών λίγο πριν ή στην αρχή της άνοιξης. Γι’ αυτό το λόγο η άντληση των μετεωρολογικών στοιχείων καλό θα είναι να αφορά ένα διάστημα δεκαετίας ώστε να υπάρχει μία πιο σαφής εικόνα για τη διακύμανση και εμφάνιση ακραίων καιρικών φαινομένων.

Ενδεικτικά, μερικές ανθεκτικές ποικιλίες στο ψύχος είναι η Αθηνολιά (Μαστοειδής η κοινή) η οποία προορίζεται για ελαιοποίησιμη χρήση και παράγει ελαιόλαδο πολύ καλής ποιότητας, το Μανάκι (Κοθρέικη) και η Θασίτικη, ποικιλία διπλής χρήσης για παραγωγή ελαιόλαδου και βρώσιμων ελιών.

Αντίθετα, σε περιοχές της νότιας Πελοποννήσου (Ν. Λακωνίας, Ν. Μεσσηνίας) καθώς και σε περιοχές της νησιωτικής Ελλάδας όπου επικρατούν ξηροθερμικές συνθήκες υπάρχει η ευχέρεια περισσότερων επιλογών σε ποικιλίες ελιάς με μικρότερη ανθεκτικότητα στο ψύχος ή και αντοχή στην ξηρασία. Χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι η Κορωνέικη, η Μαυρολιά Μεσσηνίας (Μεθωνιά) και η Ντόπια Ζακύνθου.

Όσον αφορά τη συλλογή δεδομένων ύψους βροχόπτωσης, αποτελεί ένα χρήσιμο εργαλείο στα χέρια του παραγωγού όπου σε συνδυασμό με τη επίγνωση της ευαισθησίας των ποικιλιών σε μυκητολογικές ή βακτηριολογικές ασθένειες, συνεισφέρει στην ορθότερη επιλογή των ποικιλιών που θα φυτευτούν. Αποκλείοντας ορισμένες από αυτές αποτρέπεται η υποβάθμιση της ποιότητας των προϊόντων και η μείωση της παραγωγής που ενδεχομένως να είχαν προκληθεί από την προσβολή των δένδρων που εμφανίζουν ευαισθησία σε κάποιο μικροοργανισμό, του οποίου η ανάπτυξη ευνοείται σε συνθήκες αυξημένης υγρασίας. Εκτός αυτού συνεισφέρουν στον καθορισμό καλλιεργητικών τεχνικών όπως το κλάδεμα, η διενέργεια ψεκασμών και η άρδευση.

Έδαφος

Η διεξαγωγή εδαφοανάλυσης αποτελεί απαραίτητη ενέργεια κατά την εγκατάσταση νέου ελαιώνα για τον προσδιορισμό των φυσικών και χημικών ιδιοτήτων του εδάφους. Αρχικά πραγματοποιείται διαίρεση του αγροτεμαχίου σε ομοιόμορφες μονάδες, εκτιμώντας την παραλλακτικότητα του αγρού και έπειτα λαμβάνει χώρα η λήψη των εδαφικών δειγμάτων. Μέσα από την εδαφική ανάλυση γίνονται γνωστές η μηχανική σύσταση και το pH του εδάφους, βασικές ιδιότητες που έχουν ιδιαίτερη βαρύτητα στην επιλογή της ποικιλίας, ειδικά όταν τα δενδρύλλια προέρχονται από μόσχευμα. Διαφορετικά, αν η επιλεγμένη ποικιλία είναι εμβολιασμένη σε υποκείμενο αγριελιάς, το ριζικό σύστημα και η ανάπτυξη των ελαιόδενδρων καθίσταται ευνοϊκή σε ορισμένες περιπτώσεις ακόμα και σε πιο άγονα και πετρώδη εδάφη χωρίς την δυνατότητα άρδευσης. Στην τελευταία περίπτωση ωστόσο είναι δύσκολο να γνωρίζουμε την ανταπόκριση του εμβολίου στους διάφορους τύπους εδαφών.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα ανθεκτικότητας ποικιλίας ελιάς στην εδαφική υγρασία αποτελεί η Κουτσουρελιά (Πατρινή), της οποίας η ανάπτυξη είναι δυνατή ακόμα και σε αργιλώδη εδάφη (βαριά) με σημαντικά προβλήματα στράγγισης.

Όσον αφορά το pH δεν έχουν αποσαφηνιστεί πλήρως οι προτιμήσεις των περισσότερων ελληνικών ποικιλιών. Σε επιστημονική μελέτη από Έλληνες ερευνητές παρατηρήθηκε πως το Μανάκι (Κοθρέικη) δεν ανταποκρίνεται καλά σε εδάφη με χαμηλά επίπεδα μαγγανίου. Η διαθεσιμότητα του συγκεκριμένου γενικότερα μειώνεται με την αύξηση της τιμής του pH. Επιπλέον, η διάσημη ισπανική ποικιλία Arbequina, έχει βρεθεί πως ανταποκρίνεται πολύ καλά σε όξινα εδάφη (pH<7). Συνεπώς, αυτόριζα δένδρα της ποικιλίας όπως και της ελληνικής ποικιλίας Μποτσικολιά (πρόγονος της Arbequina), μπορούν να προτιμηθούν σε αυτό τον τύπο εδαφών συγκριτικά με δένδρα άλλων ποικιλιών. 

Επικονίαση

Η ύπαρξη δύο ή περισσοτέρων ποικιλιών στον ελαιώνα συμβάλλει στην επίτευξη σταυρεπικονίασης, τη μεταφορά δηλαδή της γύρης από τη μία ποικιλία στην άλλη. Με αυτό τον τρόπο αυξάνονται οι πιθανότητες για καλύτερη καρπόδεση. Γίνεται λοιπόν κατανοητό, πως η τοποθέτηση κι άλλων ποικιλιών στα αγροτεμάχια πέρα από τη βασική επιλεγμένη ποικιλία συνεισφέρει στην επίτευξη μεγαλύτερης παραγωγής. Η καθοριστική αυτή συμβολή έχει επιβεβαιωθεί και από επιστημονικές μελέτες τις τελευταίες δεκαετίες, δεδομένου ότι η ελιά είναι ανεμόφιλο δένδρο (μεταφορά της γύρης με τον αέρα) και στηριζόμενοι στο ότι η γύρη μπορεί να μεταφερθεί ακόμη και σε αποστάσεις αρκετών χιλιομέτρων. Η ύπαρξη κι άλλων γειτονικών ελαιώνων στην περιοχή ενισχύει το παραπάνω φαινόμενο.

Στόχος του ελαιοπαραγωγού

Οι στόχοι του εκάστοτε ελαιοπαραγωγόυ, η δυναμική παραγωγής, το καταναλωτικό κοινό το οποίο απευθύνεται και η συνεχής αύξηση των καλλιεργούμενων εκτάσεων σε ξένες χώρες, είναι οι καταλυτικοί παράγοντες στην επιλογή των ποικιλιών από τους Έλληνες ελαιοκαλλιεργητές. Είναι δεδομένο πως η Ελλάδα δεν μπορεί να συναγωνιστεί άλλες χώρες γύρω από τη Μεσόγειο στην ποσότητα παραγωγής και στην έκταση της καλλιεργούμενης γης. Επισημαίνεται πως η χώρα μας σε συνολική ετήσια ποσότητα παραγωγής ελαιόκαρπου έπεσε στην 5η θέση παγκοσμίως από την 3η που βρισκόταν λίγα χρόνια πριν πίσω από Ισπανία, Ιταλία, Τουρκία και Μαρόκο σύμφωνα με στοιχεία του FAO.

Με βάση τα παραπάνω δεδομένα, κρίνεται απαραίτητη η υιοθέτηση μίας νέας στρατηγικής από τους Έλληνες παραγωγούς έχοντας ως στόχο την ανάδειξη όλων των ελληνικών ποικιλιών και της ποιότητας των παραγόμενων προϊόντων. Η κατεύθυνση σε γηγενείς ποικιλίες με σκοπό την παραγωγή ποιοτικών ελαιόλαδων και γευστικών καρπών με διαφορετικά χαρακτηριστικά αποτελεί μονόδρομο για την αντιμετώπιση του διεθνούς ανταγωνισμού αλλά και για την ανάπτυξη του σύγχρονου ελληνικού ελαιοκομικού τομέα. Επιπροσθέτως, συγκεκριμένα ποιοτικά χαρακτηριστικά ορισμένων παραγόμενων ελαιόλαδων όπως η περιεκτικότητα σε φαινολικές ουσίες σε συνδυασμό με καλλιεργητικές τεχνικές (πρώιμη συγκομιδή) ωθούν στην παραγωγή ελαιόλαδου με υψηλή θρεπτική και υγειονομική αξία και τη δυνατότητα απόκτησης ισχυρισμού υγείας του προϊόντος. 

Με λίγα λόγια, υπάρχουν πάρα πολλές ελληνικές ποικιλίες που μπορούν να επιλεχθούν που δεν έχουν αναδειχθεί από αρκετούς φυτωριούχους και καλλιεργητές λόγω της δυσπιστίας που επικρατεί και των λιγοστών πληροφοριών για τα γνωρίσματα και τις ανάγκες τους. Το μεγάλο ερώτημα λοιπόν είναι αν τα επόμενα χρόνια οι ελαιοκαλλιεργητές θα προχωρήσουν σε επιλογές που θα τους διαφοροποιήσουν από τους προκατόχους τους, ξεφεύγοντας από τις τάσεις προηγούμενων δεκαετιών.

Περιοχή ΠΟΠ, ΠΓΕ

Στην περίπτωση που η τοποθεσία του ελαιώνα βρίσκεται σε περιοχή ΠΟΠ ή ΠΓΕ, τότε υπάρχουν συγκεκριμένες ποικιλίες που ένας παραγωγός μπορεί να καταφύγει. Τα προϊόντα Προστατευμένης Ονομασίας Προέλευσης (ΠΟΠ) και Προστατευμένης Γεωγραφικής Ένδειξης (ΠΓΕ) διαθέτουν πλεονέκτημα στη διαδικασία προώθησης σε απαιτητικές αγορές, ειδικά στις δυτικές χώρες. Με τον τρόπο αυτό, εκτός από την εγγυημένη ποιότητα, το ελαιόλαδο συνδυάζεται με τη «παράδοση» της εκάστοτε περιοχής της Ελλάδας, ως προς την παραγωγή του συγκεκριμένου προϊόντος, και αποτελεί αναμφισβήτητα πλεονέκτημα για επιλεκτικούς καταναλωτές.

AgroPublic | ελαιοκομικός χάρτης
Οι 19 περιοχές ΠΟΠ (κόκκινο χρώμα) και οι 12 περιοχές ΠΓΕ (μπλε χρώμα) στην Ελλάδα (Πηγή: www.sevitel.gr)
AgroPublic | ποπ καλαματα 1
Εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο Κορωνέικη, ΠΟΠ Καλαμάτα
AgroPublic | θεωρημα 1
Εξαιρετικό Παρθένο Βιολογικό Ελαιόλαδο Σάμου (ΠΓΕ), “Θεώρημα” από Θρουμπολιά

 

 

 

 

 

 

 

Σύνοψη

Η επιλογή της κατάλληλης ποικιλίας αποτελεί σημείο αναφοράς για την πορεία και εξέλιξη ενός ελαιοκαλλιεργητή και κατ’ επέκταση της ελληνικής ελαιοκομικής κοινότητας. Λαμβάνοντας υπόψιν τους προαναφερθέντες παράγοντες, προσεγγίζεται με τον πιο εύστοχο τρόπο μία άκρως επενδυτική εργασία, μεγιστοποιώντας τη δυναμική της σε βάθος χρόνου. Στηριζόμενοι σε ελληνικές ποικιλίες μπορούμε να προσδοκούμε σε ένα καλύτερο αύριο στο χώρο της ελαιοκομίας, παράγοντας ανταγωνιστικά και συνάμα ποιοτικά προϊόντα.

Βιβλιογραφία – Αναφορές
  • Chatzistathis T. and Therios I. (2009). Differential Uptake, Distribution within Tissues, and Use Efficiency of Manganese, Iron, and Zinc by Olive Cultivars Kothreiki and Koroneiki. HortScience: 44(7) 1994-1999.
  • Gallina, H.B., Hellwig, C.G., Malgarim, M.B. and MelloFarias, P. (2017) Morphophysiological Responses of Olive Plants of the Arbequina Cultivar in Acid Soils. American Journal of Plant Sciences, 8, 2732-2747
  • FAOSTAT (2020). Resource statistics, www.fao.org/statistics/en
  • Κωστελένος Γ.Δ. (2011). Ελαιοκομία, Πόρος Τροιζηνίας, Ελλάδα
  • Ρούσσος Π.Α. (2019). Ελαιοκομία (Παρουσίαση Μεταπτυχιακού με ειδίκευση “Δενδροκομία, Ελαιοκομία & Αμπελουργία), Γ.Π.Α., Αθήνα.
  • ΣΕΒΙΤΕΛ, www.sevitel.gr
Χωρίς σχόλια
Σχόλια σε: Επιλογή κατάλληλης ποικιλίας ελιάς: Κριτήρια & Παράγοντες που λαμβάνονται υπόψιν

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται.

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.




Πληρωμές

ΡΟΗ ΕΙΔΗΣΕΩΝ

NewsLetter

Με την εγγραφή σας αποδέχεστε το Πολιτική Απορρήτου μας.

Πρόσφατα Σχόλια

Άρθρα – Απόψεις

Ειδήσεις, powered by iNews

Συνδεθείτε τώρα!

Εγγραφείτε τώρα!