Ο ρόλος του καλίου στην ανάπτυξη της φιστικιάς (Pistacia Vera L.)

Γράφει ο Θεμιστοκλής Παπαδήμας, Εδαφολόγος – Γεωπόνος Γ.Π.Α. MSc

Το κάλιο αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της θρέψης των δένδρων της φιστικιάς. Ο κυρίαρχος ρόλος του σε μεταβολικές και ενζυμικές διεργασίες διασφαλίζει ικανοποιητικές αποδόσεις ενώ προάγει το σχίσιμο του ενδοκαρπίου, το κυριότερο χαρακτηριστικό ποιότητας του καρπού.

Εισαγωγή

Η φιστικιά όντας δένδρο φυλλοβόλο και δίοικο παρουσιάζει διαφορετικές απαιτήσεις ανάλογα με το στάδιο του βιολογικού κύκλου στο οποίο βρίσκεται. Καθοριστικός παράγοντας στη διαχείριση της καλλιέργειας αποτελεί η παρενιαυτοφορία της φιστικιάς, ένα φαινόμενο ορμονοθρεπτικής φύσεως στο οποίο τη μεγάλη παραγωγή της μιας χρονιάς διαδέχεται χρονιά με ελάχιστη έως μηδαμινή παραγωγή. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα τη χορήγηση διαφορετικών ποσοτήτων λιπασμάτων στις χρονιές αυτές ενώ παρατηρείται σημαντική αύξηση στην απορρόφηση θρεπτικών στοιχείων στη χρονιά με μεγάλη καρποφορία. Το κάλιο αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της θρέψης των δένδρων της φιστικιάς. Ο κυρίαρχος ρόλος του σε μεταβολικές και ενζυμικές διεργασίες διασφαλίζει ικανοποιητικές αποδόσεις ενώ προάγει το σχίσιμο του ενδοκαρπίου, το κυριότερο χαρακτηριστικό ποιότητας που λαμβάνεται υπόψιν από τον παραγωγό.

Προέλευση – Βοτανικά Χαρακτηριστικά φιστικιάς

Η φιστικιά ανήκει στην οικογένεια Anacardiaceae και στο γένος Pistacia. Προέρχεται από τη Δυτική και Κεντρική Ασία, όπου αποτελούσε σημαντική καλλιέργεια στα ψυχρότερα μέρη του Ιράν. Με την πάροδο των αιώνων, η καλλιέργειά της επεκτάθηκε στις χώρες της Μεσογείου (Ελλάδα, Τουρκία, Αίγυπτος, Ιταλία).

Είναι δένδρο φυλλοβόλο, δίοικο καθώς σχηματίζει σε χωριστά άτομα τα αρσενικά και τα θηλυκά άνθη (αρσενική και θηλυκή φιστικιά) και ανήκει στα ακρόδρυα μαζί με την καρυδιά, τη φουντουκιά, την καστανιά και το πεκάν. Μπορεί να αποκτήσει μεγάλο ύψος (4-6 μ.), με τα αρσενικά δένδρα να είναι ψηλότερα συγκριτικά με τα θηλυκά το οποίο μπορεί να αποτελέσει στοιχείο διάκρισης σε συνδυασμό με τα φύλλα. Στα συστήματα φύτευσης τα αρσενικά φυτεύονται συνήθως με αναλογία 1:8 ή 1:9 με τα θηλυκά ώστε να πραγματοποιηθεί η επικονίαση. Αξίζει να επισημανθεί πως η περίοδος άνθησης των θηλυκών διαρκεί 6 ως 10 ημέρες και θα πρέπει να συνυπάρξει με αυτή των αρσενικών. Γι’ αυτό είναι απαραίτητη η επιλογή κατάλληλου κλώνου αρσενικού.

Φυλλάρια φιστικιάς, αριστερά από θηλυκό δένδρο και δεξιά από αρσενικό.

Παρενιαυτοφορία

Η παρενιαυτοφορία στην καλλιέργεια της φιστικιάς οφείλεται στη μεγάλη πτώση οφθαλμών (μέχρι και 90%) που πραγματοποιείται κατά τη διάρκεια αύξησης του σπέρματος, στα τέλη Ιουνίου με μέσα Ιουλίου. Το γεγονός αυτό οδηγεί στη διαδοχή της χρονιάς μεγάλης καρποφορίας με χρονιά με μικρή έως καθόλου παραγωγή. Πιθανή εξήγηση του φαινομένου να αφορά ορμονοθρεπτικής φύσεως αίτια. Ειδικότερα, από τα αποθησαυρισμένα θρεπτικά στοιχεία (άζωτο, φώσφορος, κάλιο) μόνο ένα μικρό ποσοστό είναι διαθέσιμο για επαναχρησιμοποίηση. Επιπλέον, δημιουργείται ανταγωνισμός σε θρεπτικά και υδατάνθρακες μεταξύ των καρπών και των ανθοφόρων οφθαλμών στους φετινούς βλαστούς.

Αντιμετώπιση – Λίπανση

Το φαινόμενο της παρενιαυτοφορίας μπορεί να μετριαστεί και να μειωθεί σε μεγάλο βαθμό μέσω του τεχνητού ελέγχου αυτής. Η επιλογή ποικιλίας, εφαρμογή κλαδέματος και κατάλληλης λίπανσης με άζωτο και κάλιο συμβάλλουν σε μεγάλο βαθμό στη μείωσή της.

Λόγω του φαινομένου της παρενιαυτοφορίας η λίπανση της φιστικιάς είναι λιγότερη στο έτος ακαρπίας. Η παρουσία καρπών στο δένδρο ενδέχεται να επηρεάσει την απορρόφηση των θρεπτικών στοιχείων και την κατανομή τους στα διάφορα όργανα. Ειδικότερα, από επιστημονικές έρευνες έχει παρατηρηθεί αύξηση απορρόφησης τόσο του αζώτου όσο και του καλίου από 35 έως 112% συγκριτικά με δένδρα χωρίς καρποφορία.

Κάλιο

Λειτουργικοί ρόλοι

Το κάλιο θεωρείται απαραίτητο στοιχείο με κυρίαρχο ρόλο λειτουργικό ρόλο στο μεταβολισμό των φυτών. Μία από τις σημαντικότερες λειτουργίες του, είναι ο καθορισμός των υδατικών σχέσεων των κυττάρων. Πιο αναλυτικά, υψηλές συγκεντρώσεις καλίου στα φυτικά κύτταρα μεταβάλλουν το ωσμωτικό δυναμικό, το οποίο έχει ως αποτέλεσμα να μειωθεί το υδατικό δυναμικό των κυττάρων της ρίζας, επιτρέποντας στο εδαφικό νερό να διεισδύσει στο φυτό. Αποτελεί δηλαδή την κινητήρια δύναμη μέσω της οποίας πραγματοποιείται η πρόσληψη νερού από τα φυτά. Το γεγονός αυτό χρήζει ιδιαίτερης αναφοράς, καθώς η τροφοδοσία των φυτών και στην προκειμένη περίπτωση της φιστικιάς με κάλιο, είναι ένας τρόπος αντιμετώπισης καταπονήσεων σε αλατούχα εδάφη.

Επιπροσθέτως, ο μηχανισμός ανοίγματος – κλεισίματος των στοματίων των φύλλων, εξαρτάται αποκλειστικά από τη ροή ιόντων καλίου (K+). Η αυξημένη περιεκτικότητα Κ+ των καταφρακτικών κυττάρων τα οποία σχηματίζουν τα στομάτια, προκαλεί τη σπαργή τους και το άνοιγμα των στοματίων. Τα στομάτια μένοντας ανοιχτά προσλαμβάνουν μεγαλύτερες ποσότητες διοξειδίου του άνθρακα με αποτέλεσμα να φωτοσυνθέτουν περισσότερο και την παραγωγή υδατανθράκων οι οποίοι αποτελούν πηγές ενέργειας και συνεισφέρουν στην καλύτερη ποιότητα των καρπών.

Άλλες σημαντικές λειτουργίες του καλίου είναι η συμβολή του στην ανθεκτικότητα των φυτών σε ασθένειες μέσω της βιοσύνθεσης πρωτεϊνών, αμύλου και κυτταρίνης. Σωστά επίπεδα θρέψης με κάλιο οδηγούν σε θρεπτικό συνεργισμό με άλλα στοιχεία όπως το άζωτο, περιορίζοντας πιθανές αρνητικές επιπτώσεις πλεονασματικής αζωτούχου λίπανσης.

Εφαρμογές καλίου

Οι καλιούχες λιπάνσεις στη φιστικιά πραγματοποιούνται στα δένδρα της φιστικιάς από το Μάιο έως αρχές Αυγούστου όταν η φιστικιά έχει τις μέγιστες απαιτήσεις σε κάλιο, με σκοπό την ομαλή ανάπτυξη και ωρίμανση του καρπού. Η διαφορετική κινητικότητα του στοιχείου ανάλογα με τη σύσταση του εδάφους καθορίζει την εφαρμογή του καλίου την περίοδο αυτή. Σε αργιλώδη εδάφη καθίσταται λιγότερο κινητικό λόγω της προσρόφησης του από τα αργιλικά ορυκτά. Η υδρολίπανση και καλύτερη ενσωμάτωση λιπασμάτων ή χορήγηση διαφυλλικά είναι προτεινόμενες μέθοδοι για την αντιμετώπιση του φαινομένου. Σε αμμώδη εδάφη, η χορήγηση καλιούχου λίπανσης συνίσταται να γίνεται τμηματικά ανά τακτά χρονικά διαστήματα για περιορισμό των απωλειών λόγω έκπλυσης.

Επίδραση καλίου στους καρπούς της φιστικιάς

Οι χειρισμοί με την εφαρμογή καλιούχου λίπανσης οδηγούν σε σημαντική αύξηση της ποιότητας και της παραγωγής φιστικιών. Ειδικότερα, σε αποτελέσματα επιστημονικών μελετών παρατηρήθηκε αύξηση σχισμένων καρπών και του βάρους τους. Το συγκεκριμένο εύρημα πιθανώς να σχετίζεται με το βελτιωμένο γέμισμα των καρπών, προκαλούμενο από αυξημένο ρυθμό φωτοσύνθεσης (παραγωγή σακχάρων). Το σχίσιμο του ενδοκαρπίου των φιστικιών είναι ένα από τα σημαντικότερα ποιοτικά χαρακτηριστικά που σχετίζεται άμεσα με την τελική τιμή του προϊόντος. Ακόμη, εμφανής ήταν και η μείωση του ποσοστού καρπών με κηλίδωση. Ωστόσο, επισημαίνεται πως η χορήγηση καλίου πάνω από την κρίσιμη τιμή του στοιχείου για την καλλιέργεια της φιστικιάς μπορεί να οδηγήσει σε μείωση της παραγωγής και υποβάθμισης της ποιότητας το οποίο ενδέχεται να είναι αποτέλεσμα ανταγωνισμού του καλίου με το ασβέστιο ή το μαγνήσιο.

Η απόδοση σε φιστίκια σε συνάρτηση με τη συγκέντρωση Κ (%) στα φύλλα (Πηγή: Ιωάννης Ν. Θεριός, Ειδική Δενδροκομία)

Σύνοψη

Συμπερασματικά, γίνεται κατανοητό πως η καλιούχος λίπανση μέσω του λειτουργικού ρόλου του στοιχείου, ενισχύει τη θρέψη και την πρόσληψη νερού της καλλιέργειας της φιστικιάς, βελτιώνει σημαντικά την ποιότητα των καρπών και συμβάλλει στην ενίσχυση της φυσικής άμυνας των δένδρων σε ασθένειες και αντίξοες συνθήκες περιβάλλοντος. Οι υψηλές απαιτήσεις των δένδρων της φιστικιάς σε κάλιο σε συνδυασμό με τα παραπάνω καθιστά απαραίτητη τη συνεχή τροφοδοσία τους με το στοιχείο.

Βιβλιογραφία/Χρήσιμες Αναφορές

  • Ali Riza Demirkiran and Mine Cigdem Cengiz (2010), Effects of different organic materials and chemical fertilizers on nutrition of pistachio (Pistacia vera L.) in organic arboriculture, African Journal of Biotechnology Vol. 9(38), pp. 6320-6328
  • Nurdan Tuna Gunes, Yesim Okay, A. Ilhami Koksal, Mehmet Koroglu (2010), The effect of nitrogen and phosphorus fertilization on yield, some fruit characteristics, hormone concentrations, and alternate bearing in pistachio, Turk J Agric For 34, 33-43
  • Qiupeng Zeng, Patrick H. Brown and Brent A. Holtz (2001), Potassium Fertilization Affects Soil K, Leaf K Concentration, and Nut Yield and Quality of Mature Pistachio Trees, HortScience 36(1): 85-89

Ελληνική Βιβλιογραφία

  • Γ. Αιβαλάκις, Γ. Καραμπουρνίωτης, Κ. Φασσέας (2005), Γενική Βοτανική, Γ.Π.Α., Αθήνα
  • Δημήτριος Α. Αναλογίδης (2000), Έδαφος, Θρεπτικά Στοιχεία και Φυτική Παραγωγή, Θεσσαλονίκη
  • Ιωάννης Ν. Θεριός (2013), Ειδική Δενδροκομία (Φυλλοβόλα Οπωροφόρα δένδρα), Α.Π.Θ., Θεσσαλονίκη
  • Κυριάκος Π. Παναγιωτόπουλος (2010), Εδαφολογία, Α.Π.Θ., Θεσσαλονίκη
  • Πέτρος Α. Ρούσσος (2006), Η φιστικιά (Εκπαιδευτικό Υλικό), Γ.Π.Α., Αθήνα

Θεμιστοκλής Παπαδήμας

Απόφοιτος του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών του Τμήματος Αξιοποίησης Φυσικών Πόρων & Γεωργικής Μηχανικής στον τομέα της Εδαφολογίας & Γεωργικής Χημείας. Μεταπτυχιακός φοιτητής στο τμήμα Φυτικής Παραγωγής του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών με ειδίκευση στην Δενδροκομία, Ελαιοκομία & Αμπελουργία. Δείτε όλα τα άρθρα εδώ.

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται.

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.

Translate :