Εδαφοανάλυση & Φυλλοδιαγνωστική – Ο απαραίτητος συνδυασμός για τη σωστή θρέψη των φυτών.

Γράφει ο Θεμιστοκλής Παπαδήμας, Εδαφολόγος – Γεωπόνος Γ.Π.Α. MSc

Οι διαδικασίες της εδαφοανάλυσης και της φυλλοδιαγνωστικής παρέχουν τη δυνατότητα προσδιορισμού των επιπέδων των θρεπτικών στοιχείων στο έδαφος και στα φύλλα και κατά πόσο αυτά επιτρέπουν την ευδοκίμηση και την ικανοποιητική ανάπτυξη της καλλιέργειας κάτω από το κλιματικό και γεωλογικό καθεστώς που επικρατεί στην εκάστοτε περιοχή.
Εισαγωγή

Η θρέψη των φυτών αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα αντικείμενα μελέτης και ενασχόλησης του πρωτογενή τομέα. Τα φυτά ως αυτότροφοι οργανισμοί, προσλαμβάνουν τα απαραίτητα θρεπτικά στοιχεία από το περιβάλλον στο οποίο αναπτύσσονται. Η πρόσληψη και η συγκέντρωσή τους στους φυτικούς ιστούς καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό την επιβίωση και την ανάπτυξή τους καθώς συμμετέχουν σε σημαντικές μεταβολικές και ενζυμικές διεργασίες του βιολογικού κύκλου των φυτών, ενώ παράλληλα καλύπτονται και οι θρεπτικές απαιτήσεις τους. Για τους παραπάνω λόγους ο προσδιορισμός των επιπέδων των ανόργανων θρεπτικών στοιχείων στο έδαφος και στα φύλλα των φυτών καθίσταται απαραίτητος, εξασφαλίζοντας στον παραγωγό χρήσιμα δεδομένα τα οποία διευκολύνουν τον προγραμματισμό της λίπανσης.

Οι διαδικασίες της εδαφοανάλυσης και της φυλλοδιαγνωστικής παρέχουν τη δυνατότητα προσδιορισμού των επιπέδων των θρεπτικών στοιχείων στο έδαφος και στα φύλλα και κατά πόσο αυτά επιτρέπουν την ευδοκίμηση και την ικανοποιητική ανάπτυξη της καλλιέργειας κάτω από το κλιματικό και γεωλογικό καθεστώς που επικρατεί στην εκάστοτε περιοχή.

Εδαφοανάλυση

Με τον όρο εδαφοανάλυση περιλαμβάνεται κάθε φυσικός ή χημικός προσδιορισμός που πραγματοποιείται στο έδαφος, στο εργαστήριο ή στον αγρό. Ειδικότερα, μέσω των μεθόδων της καθίσταται δυνατή η ακριβής εκτίμηση της στάθμης των θρεπτικών στοιχείων στο έδαφος, κυρίως μέσω των αφομοιώσιμων μορφών τους, υποδεικνύοντας με αυτό τον τρόπο πιθανή ανεπάρκεια ή πλεονασμό τους σε σχέση με τις απαιτήσεις των καλλιεργειών. Επιπλέον, παρέχει δεδομένα πάνω στα οποία θα βασισθεί η εκτίμηση των λιπαντικών αγωγών και συνεισφέρει στην οικονομική αξιολόγηση των συστάσεων λίπανσης μέσω της έκφρασης των αποτελεσμάτων της.

Δειγματοληψία και η σημασία της

Μία από τις σημαντικότερες φάσεις της διαδικασίας της εδαφοανάλυσης είναι η δειγματοληψία του εδάφους. Βασική αρχή ενός προγράμματος εδαφοανάλυσης είναι ο τρόπος λήψης των δειγμάτων ώστε τα αποτελέσματα της χημικής ανάλυσής τους να αντικατοπτρίζουν με μεγαλύτερη ακρίβεια την πραγματική θρεπτική κατάσταση του αγρού. Επομένως δίνεται ιδιαίτερη σημασία στο συγκεκριμένο στάδιο καθώς οι πληροφορίες που δίνει η εδαφοανάλυση για μία ορθολογική λίπανση εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την αντιπροσωπευτικότητα του δείγματος.

Διαίρεση και θέσεις

Πρώτο βήμα για τη σωστή δειγματοληψία μιας ανομοιόμορφης έκτασης είναι η διαίρεση της σε μικρότερες ομοιόμορφες μονάδες. Πραγματοποιείται εκτίμηση της παραλλακτικότητας του αγρού εξετάζοντας οπτικά τα μορφολογικά χαρακτηριστικά του εδάφους όπως το χρώμα, η δομή, η γεωμορφολογική θέση και η παρουσία φυσικής βλάστησης. Γενικά, όσο μεγαλύτερος είναι ο αριθμός των σημείων δειγματοληψίας για μία δεδομένη έκταση, τόσο μειώνεται η παραλλακτικότητα των ιδιοτήτων που θα προσδιοριστούν. Ενδεικτικά, τα δείγματα μπορούν να ληφθούν από τυχαίες θέσεις ή από θέσεις σε διαδρομή ζιγκ-ζαγκ, με τον αριθμό να αντιστοιχεί σε 2-3 ανά στρέμμα.

Βάθος εδάφους

Εν συνεχεία, καθορίζεται το βάθος δειγματοληψίας το οποίο εξαρτάται από το βάθος του ενεργού ριζικού συστήματος της καλλιέργειας και το μελετούμενο θρεπτικό στοιχείο. Για τις επιπολαιόριζες καλλιέργειες και τα “δυσκίνητα” θρεπτικά στοιχεία όπως ο φώσφορος και το κάλιο το βάθος των 30 cm θεωρείται ικανοποιητικό. Για τις δενδρώδεις καλλιέργειες (ελιά, ακρόδρυα, πυρηνόκαρπα, μηλοειδή) και την άμπελο το δείγμα λαμβάνεται από δύο βάθη (στρώσεις) 0 – 30 cm και 30 – 60 cm. Η ποσότητα του εδαφικού υλικού που λαμβάνεται ανά θέση δεν πρέπει να υπερβαίνει το 1 kg ανά βάθος. Για κάθε διαιρούμενη ομοιόμορφη μονάδα, από όλα τα σημεία δειγματοληψίας και για το ίδιο βάθος διαμορφώνεται τελικά ένα σύνθετο δείγμα στο οποίο θα γίνει η ανάλυση.

Εποχή δειγματοληψίας

Η επιλογή του χρόνου της δειγματοληψίας είναι σημαντική γιατί επηρεάζει την ερμηνεία των αποτελεσμάτων. Το διάστημα Οκτώβριο – Δεκέμβριο θεωρείται ιδανικό για δειγματοληψίες που αφορούν ανοιξιάτικες λιπάνσεις των εδαφών ενώ το διάστημα από Μάρτιο ως Απρίλιο για αυτές που αφορούν τις φθινοπωρινές λιπάνσεις. Γενικότερα όμως είναι προτιμότερο η δειγματοληψία να γίνεται πριν την εγκατάσταση του οπωρώνα ενώ σε ήδη εγκατεστημένο πριν την εφαρμογή οποιασδήποτε λίπανσης και να απέχει 2 με 3 μήνες από την τελευταία επέμβαση λίπανσης. Στην περίπτωση των αμμωδών εδαφών καλό είναι η δειγματοληψία να αποφεύγεται κατά τους θερινούς μήνες γιατί η μετακίνηση των αλάτων που λαμβάνει χώρα ενδέχεται να επηρεάσει τις τιμές του pH. Η εδαφοανάλυση για ένα συγκεκριμένο αγρό πρέπει να επαναλαμβάνεται κάθε 3-4 χρόνια.

Τρόπος λήψης των δειγμάτων

Τα εδαφικά δείγματα λαμβάνονται με ειδικούς δειγματολήπτες. Η συλλογή τους πραγματοποιείται με την περιστροφή του δειγματολήπτη δεξιόστροφα. Διακρίνονται δύο τύποι δειγματοληπτών:

  • Ανοικτού τύπου (για βαριά εδάφη με μεγάλη περιεκτικότητα σε άργιλο)
  • Κλειστού τύπου (για αμμώδη και ξηρά εδάφη)
Φυλλοδιαγνωστική
Σημασία της φυλλοδιαγνωστικής

Βασική αρχή της φυλλοδιαγνωστικής είναι πως φανερώνει τη συγκέντρωση ενός θρεπτικού στοιχείου στους φυτικούς ιστούς αντανακλώντας τη διαθεσιμότητα του στοιχείου στο έδαφος τη χρονική περίοδο της δειγματοληψίας. Στόχος της είναι η διαπίστωση της θρεπτικής κατάστασης των φυτών. Η φυλλοδιαγνωστική παρέχει τη δυνατότητα εντοπισμού τροφοπενιών (ελλείψεων) ή τοξικοτήτων των στοιχείων, αλλά και αλληλεπιδράσεων ή ανταγωνισμού μεταξύ αυτών. Η ερμηνεία των αποτελεσμάτων που προκύπτουν γίνεται με βάση τις κρίσιμες τιμές ή τα επίπεδα επάρκειας για κάθε θρεπτικό στοιχείο. Το μειονέκτημα της φυλλοδιαγνωστικής είναι ότι δεν υποδεικνύει την αιτία της τροφοπενίας ή της τοξικότητας.

Λόγω της σπουδαιότητας της εφαρμογής της φυλλοδιαγνωστικής ως διαγνωστικού εργαλείου για την επίλυση προβλημάτων θρέψης δίνεται βάση στο τμήμα του φυτού από το οποίο θα γίνει η δειγματοληψία και το φυσιολογικό στάδιο ανάπτυξης. Ακόμη, ιδιαίτερης σημασίας αποτελεί ο τρόπος δειγματοληψίας και η ποσότητα των φυτικών ιστών ώστε να διασφαλιστεί η αντιπροσωπευτικότητα του δείγματος.

Εποχή για δενδρώδεις καλλιέργειες

Αναλυτικότερα, η εποχή και ο τρόπος λήψης των φυλλικών δειγμάτων διαφέρει μεταξύ των καλλιεργειών. Για τα μηλοειδή (μηλιά, αχλαδιά) και τα πυρηνόκαρπα (ροδακινιά, βερικοκιά) μπορεί να πραγματοποιηθεί την περίοδο του Ιουλίου μέχρι και αρχές Αυγούστου ανάλογα με την περιοχή. Στην καλλιέργεια της ελιάς η δειγματοληψία γίνεται τον Ιούλιο είτε τον Νοέμβριο με διαφορετικά επίπεδα επάρκειας για τα θρεπτικά στις δύο εποχές.

Βασικές Αρχές

Συστήνεται να λαμβάνεται ένα σύνθετο δείγμα ανά μονάδα έκτασης 10 στρεμμάτων, παίρνοντας δείγμα από τυχαίες θέσεις ακολουθώντας μια διαδρομή ζιγκ-ζαγκ στο χωράφι. Μερικές βασικές αρχές της φυλλοδιαγνωστικής είναι οι εξής:

  • Λήψη χωριστών δειγμάτων για διαφορετικές ποικιλίες ή για διαφορετικούς συνδυασμούς ποικιλιών και υποκειμένων
  • Ένα δείγμα 100-150 φύλλων είναι αρκετό για ομοιογενείς οπωρώνες έκτασης μέχρι 80 στρέμματα
  • Λήψη 5-7 φύλλων από υγιή δένδρα απαλλαγμένα από ασθένειες και προσβολές από βλαστούς τρέχουσας βλαστικής περιόδου από διαφορετικές πλευρές του δένδρου και σε ύψος 1,5 – 1,8 m από το έδαφος

Ύστερα ακολουθεί η τοποθέτηση των δειγμάτων σε σακούλες, κατά προτίμηση χάρτινες, ιδιαίτερα όταν πρόκειται να καθυστερήσει η αποστολή τους στο εργαστήριο. Διαφορετικά, αν δεν υπάρχει η δυνατότητα άμεσης αποστολής τα δείγματα τοποθετούνται σε οικιακό ψυγείο.

Άμπελος

Στην άμπελο η δειγματοληψία πραγματοποιείται στα στάδια της πλήρης άνθησης και του περκασμού. Ειδικότερα, λαμβάνονται μίσχοι των φύλλων στην πλήρη άνθηση (πτώση 50-80% των πηλιδίων) πριν την ωρίμανση των σταφυλιών. Για τη συλλογή του δείγματος επιλέγονται γόνιμοι βλαστοί οι οποίοι είναι επαρκώς εκτεθειμένοι στην ηλιακή ακτινοβολία και έχουν κανονική ζωηρότητα. Στη συνέχεια αφαιρείται το φύλλο απέναντι από το κατώτερο σταφύλι και κρατείται ο μίσχος. Το τελικό σύνθετο δείγμα αποτελείται από περίπου 100 μίσχους. Σε αυτό το στάδιο υπάρχει δυνατότητα να διορθωθούν οποιεσδήποτε ελλείψεις θρεπτικών στοιχείων.

Στον περκασμό (γυάλισμα) παρέχονται πληροφορίες για την ισορροπία καλίου – μαγνησίου (K/Mg). Η δειγματοληψία πραγματοποιείται σε ανάλογο αριθμό πρέμνων όπως στο στάδιο της πλήρους άνθησης επιλέγοντας συνήθως το 6ο ή το 7ο φύλλο από την αυξανόμενη κορυφή ενός ενεργά αναπτυσσόμενου βλαστού το οποίο θα έχει αποκτήσει το πλήρες μέγεθός του. Και στην περίπτωση της αμπέλου επιλέγονται υγιή φύλλα.

Σύνοψη

Κλείνοντας, οι διαδικασίες της εδαφοανάλυσης και της φυλλοδιαγνωστικής αποτελούν ένα χρήσιμο εργαλείο για τον καλλιεργητή για τον καθορισμό και την εφαρμογή του προγράμματος λίπανσης. Η τροφοδοσία των φυτών με θρεπτικά στοιχεία βρίσκεται σε μεγάλο ποσοστό στην ευχέρεια του παραγωγού. Τα κατάλληλα επίπεδα θρέψης των φυτών προάγουν και εξασφαλίζουν τις μέγιστες αποδόσεις για τις καλλιέργειες και την υψηλή ποιότητα των παραγόμενων προϊόντων.

Βιβλιογραφία/Αναφορές

Γασπαράτος Δ., Καβασίλης Σ., Γιαννακοπούλου Φ. (2011) Ασκήσεις Γενικής Εδαφολογίας, Τομέας Εδαφολογίας & Γεωργικής Χημείας, Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Μουστάκας Ν. (2016) Εδαφοανάλυση – Φυτοανάλυση – Αξιολόγηση Αποτελεσμάτων. Σημειώσεις θεωρίας 7ου εξαμήνου για το προπτυχιακό πρόγραμμα σπουδών, Εργαστήριο Εδαφολογίας & Γεωργικής Χημείας, Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Παπαδάκης Ι. (2018) Ανόργανη θρέψη καρποφόρων δένδρων, Εδαφική ανάλυση, Φυλλοδιαγνωστική, Ποιότητα αρδευτικού νερού. Σημειώσεις για το Π.Μ.Σ. “Δενδροκομία, Ελαιοκομία & Αμπελουργία”, Εργαστήριο Δενδροκομίας, Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Ρούσσος Π. (2016) Θρέψη καρποφόρων δένδρων, Παρουσιάσεις 5ου εξαμήνου στο προπτυχιακό πρόγραμμα σπουδών, Εργαστήριο Δενδροκομίας, Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Θεμιστοκλής Παπαδήμας

Απόφοιτος του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών του Τμήματος Αξιοποίησης Φυσικών Πόρων & Γεωργικής Μηχανικής στον τομέα της Εδαφολογίας & Γεωργικής Χημείας. Μεταπτυχιακός φοιτητής στο τμήμα Φυτικής Παραγωγής του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών με ειδίκευση στην Δενδροκομία, Ελαιοκομία & Αμπελουργία. Δείτε όλα τα άρθρα εδώ.

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται.

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.

Translate :